Gelişmiş 'Tam Metin' Araması Nasıl Kullanılır?

1. Tam Metin Araması Nedir ve Neden Kullanmalısınız?

Wikilala'da bir eser adına veya katalog kaydına ulaşmak çoğu zaman araştırmanın yalnızca başlangıç noktasıdır. Asıl ihtiyaç, milyonlarca sayfa içerisindeki metnin kendisine soru sorabilmektir.

Tam Metin Araması, bir gazete, dergi, kitap veya diğer dijital kaynakların yalnızca başlık ve künye bilgilerini değil, OCR ile aranabilir hâle getirilmiş sayfa içeriklerini de sorgulamanızı sağlar.

Örneğin araştırma konunuz Trablusgarp Savaşı ise yalnızca başlığında “Trablusgarp” geçen eserleri değil, bu kelimenin herhangi bir haberin, makalenin veya kitap sayfasının içerisinde geçtiği kayıtları da bulabilirsiniz.

Ancak milyonlarca kelimeden oluşan bir koleksiyonda yalnızca tek bir kelime aramak kimi zaman binlerce sonuç üretir. Bu noktada Wikilala'nın gelişmiş arama araçları devreye girer.

Wikilala'da tam metin aramasını iki farklı şekilde hassaslaştırabilirsiniz:

• Ana arama kutusundaki 10 gelişmiş arama operatörünü kullanarak,
• Gelişmiş Arama sayfasından tarih, dil, ülke, katalog, kategori, yayın ve diğer filtreleri seçerek.

2. Arama Kutusundaki 10 Gelişmiş Arama Operatörü

Ana sayfadaki arama kutusunun sağında bulunan gelişmiş arama simgesine tıkladığınızda, sorgunuzu doğrudan arama kutusu içerisinde geliştirebileceğiniz 10 farklı operatöre ulaşabilirsiniz.

Bu operatörler özellikle tarihî metinlerde farklı yazımları yakalamak, gereksiz sonuçları elemek veya kelimelerin birbirleriyle olan ilişkisini daha hassas biçimde tanımlamak için kullanılır.

1. " " — Tam Uyumlu Arama

Bir kelime grubunun aynı sırayla ve birlikte geçtiği sonuçları bulmak istediğinizde ifadeyi çift tırnak içerisine alın.

Örnek:

"Mehmet Akif"

Normal bir Mehmet Akif aramasında iki kelimenin farklı yerlerde geçtiği sonuçlarla da karşılaşabilirsiniz. Tırnak kullanıldığında ise arama motoru doğrudan “Mehmet Akif” ifadesini arar.

Bu yöntem kişi adları, kurum adları, gazete isimleri ve belirli kavram kalıplarında son derece kullanışlıdır.

2. | — Alternatiflerden Birini Bul

Aynı kişi veya kavramın birden fazla şekilde yazılmış olabileceğini düşünüyorsanız | operatörünü kullanabilirsiniz.

Örnek:

"Namık Kemal" | "Mehmet Namık Kemal"

Bu sorgu iki ifadeden herhangi birinin bulunduğu sonuçları getirir.

Özellikle tarihî kaynaklarda isimlerin farklı biçimlerde kullanılması nedeniyle oldukça yararlıdır.

3. - — Hariç Tut

Bir kelimenin sonuçlarda bulunmasını istemiyorsanız kelimenin önüne - işareti ekleyin.

Örnek:

Topkapı -saray

Bu sorguyla Topkapı geçen ancak istemediğiniz saray kelimesini içeren sonuçları ayıklayabilirsiniz.

Geniş anlamlı kelimelerde sonuç kümesini temizlemenin en hızlı yöntemlerinden biridir.

4. ( ) — Arama Koşullarını Grupla

Birden fazla mantıksal koşulu aynı sorguda kullanmak istediğinizde parantezlerden yararlanabilirsiniz.

Örnek:

(market OR şirket) "pazarlama müdürü"

Parantez içerisindeki alternatifler önce birlikte değerlendirilir, ardından sorgunun geri kalanıyla ilişkilendirilir.

Bu yöntem özellikle bir kavramın farklı karşılıklarını tek araştırma sorusu altında toplamak için kullanışlıdır.

5. ? — Tek Karakterlik Joker

Bir kelimenin yalnızca tek bir harfinden emin değilseniz ? operatörünü kullanabilirsiniz.

Örnek:

sel?m

Soru işaretinin bulunduğu konumda farklı bir karakter bulunabilen eşleşmeler aranır.

Tarihî kaynaklarda yazım farklılıklarını veya OCR kaynaklı tek karakterlik hataları yakalamak açısından oldukça değerlidir.

6. * — Çoklu Karakter Jokeri

Bir kelimenin devamının farklı biçimlerde gelebileceğini düşünüyorsanız * kullanabilirsiniz.

Örnek:

sel*

Böylece aynı kökten veya aynı başlangıç karakterlerinden devam eden farklı kelime biçimlerini daha geniş biçimde tarayabilirsiniz.

Bu yöntem özellikle ek almış kelimeler, farklı yazım biçimleri ve OCR sonucu değişkenlik gösterebilen ifadelerde araştırmayı genişletir.

7. + — Sorguya Dahil Et

+ operatörü, sorgunuzdaki belirli bir terimin sonuçlarda özellikle dikkate alınmasını veya zorunlu terim olarak değerlendirilmesini istediğiniz durumlarda kullanılır.

Arayüzdeki örnek:

Güzel+

Birden fazla arama koşulu oluştururken hangi terimin sorgunun temel parçası olduğunu belirginleştirmek için kullanılabilir.

8. _ — Terimleri Bir Arama Dizisinde Birleştir

Alt çizgi, birden fazla terimi tek bir bağlı sorgu yapısı içerisinde kullanmak için sunulan operatörlerden biridir.

Arayüzdeki örnek:

Türkiye_Almanya_Amerika

Özellikle birkaç kavramı veya coğrafi adı birlikte inceleyen araştırmalarda sorguyu tek bir yapı hâlinde kurmayı kolaylaştırır.

9. "..."~N — Kelimeleri Birbirine Yakın Ara

Bir ifadenin kelimeleri kaynakta birebir yan yana olmayabilir.

Bu durumda tırnak içerisindeki ifadenin sonuna ~ ve bir sayı ekleyerek yakınlık araması yapabilirsiniz.

Örnek:

"İstanbul Müzesi"~2

Bu sorgu, “İstanbul” ve “Müzesi” kelimelerinin birbirine yakın geçtiği sonuçları da değerlendirmeye alır.

Tarihî gazete ve kitaplarda araya sıfat, bağlaç veya başka kelimelerin girdiği kullanımları yakalamak açısından çok güçlüdür.

10. ~N — Benzer / Bulanık Arama

Aradığınız kelimenin kaynakta farklı yazılmış, OCR sırasında hatalı okunmuş veya küçük bir karakter farkıyla kaydedilmiş olabileceğini düşünüyorsanız bulanık aramadan yararlanabilirsiniz.

Örnek:

sela~1

Buradaki sayı, aranan kelimeyle olası eşleşme arasındaki toleransı ifade eder.

Özellikle eski baskılarda harflerin birbirine karışması, matbaa kalitesi ve OCR farklılıkları nedeniyle normal aramayla gözden kaçabilecek kayıtların bulunmasına yardımcı olur.

3. Gelişmiş Arama Sayfasıyla Sonuçları Daraltın

Operatörler ne aradığınızı tarif ederken, Wikilala'nın Gelişmiş Arama sayfasındaki filtreler nerede aramak istediğinizi belirlemenize yardımcı olur.

Bu iki yaklaşımı birlikte kullandığınızda milyonlarca kelimeden oluşan geniş bir sonuç kümesini çok daha küçük ve araştırmanızla ilgili bir veri kümesine indirebilirsiniz.

Gelişmiş Arama ekranında öncelikle arama alanınızı Tam Metin (Full text) olarak belirleyebilir ve sorgunuzu girebilirsiniz.

Birden fazla sorgu alanı ekleyerek bunları:

• VE
• VEYA
• DEĞİL

operatörleriyle birbirine bağlayabilirsiniz.

Bunun ardından başlangıç ve bitiş tarihini belirleyerek araştırmanızı belirli bir tarih aralığıyla sınırlandırabilirsiniz.

Kullanabileceğiniz Filtreler

Dil

Yalnızca seçtiğiniz dildeki sonuçlara ulaşmak için kullanılır.

Ülke

Belirli bir coğrafya veya basım yeriyle ilişkili materyalleri daraltmanıza yardımcı olur.

Katalog

Aramanızı yalnızca seçtiğiniz Wikilala kataloğunda gerçekleştirebilirsiniz.

Kategori

Araştırmanızın ilgili olduğu tematik alanlara göre sonuçları sınırlandırabilirsiniz.

Seçili yayınlarda ara

Belirli bir gazete, dergi, kitap veya yayın kümesi içerisinde arama yapmak istediğinizde kullanabilirsiniz.

Son ekleme tarihi

Wikilala'ya belirli bir dönemde eklenen yeni materyalleri araştırmanıza imkân verir.

Dosya türü

Sonuçları görsel, metin veya belge türlerine göre ayırabilirsiniz.

Kullanım hakları

Kaynakları kullanım ve lisans koşullarına göre filtreleyebilirsiniz.

4. Daha İyi Sonuç İçin Operatörleri ve Filtreleri Birlikte Kullanın

Gelişmiş aramanın asıl gücü, tek bir operatörü kullanmaktan değil, araştırma sorusunu adım adım daraltmaktan gelir.

Örneğin Namık Kemal'in farklı ad biçimleriyle geçtiği kayıtları araştırıyorsanız:

"Namık Kemal" | "Mehmet Namık Kemal"

sorgusuyla başlayabilirsiniz.

Ardından Gelişmiş Arama ekranında:

• belirli bir tarih aralığı,
• yalnızca gazetelerden oluşan bir katalog,
• belirli yayınlar,
• uygun dil

seçerek sonuçları daraltabilirsiniz.

Başka bir araştırmada çok fazla ilgisiz sonuçla karşılaşıyorsanız sorguya hariç tutulacak kelimeler ekleyebilirsiniz.

Örneğin:

Topkapı -saray

Normal aramada yüzlerce ilgisiz sonucun arasında kaybolmak yerine, araştırmanızla ilişkili olmayan anlamları sistematik biçimde eleyebilirsiniz.

Yazımından emin olmadığınız bir kelime için ise önce:

sel?m

daha geniş bir tarama gerekiyorsa:

sel*

ve OCR veya imlâ farklılıklarından şüpheleniyorsanız:

sela~1

gibi sorgular denenebilir.

Etkili Arama İçin 5 Basit Adım

• Önce normal aramayla başlayın. Sonuç sayısının ve içeriğin genel yapısını görün.
• Tam ifadeleri tırnak içine alın. Kişi, kurum ve yer isimlerinde sonuç kalitesi belirgin biçimde artar.
• Gürültüyü - ile temizleyin. İlgisiz anlamları tek tek hariç tutun.
• Tarih ve yayın filtresini erken kullanın. Özellikle süreli yayın araştırmalarında sonuç kümesini ciddi biçimde küçültür.
• Sonuç azsa joker ve bulanık aramaya geçin. ?, * ve ~ operatörleri farklı yazımları ve OCR varyasyonlarını yakalamanıza yardımcı olur.

5. Milyonlarca Sayfadan Nokta Atışı Sonuçlara

Wikilala'nın tam metin araması yalnızca bir kelimenin geçtiği sayfayı bulmak için tasarlanmış basit bir arama kutusu değildir.

Araştırmacının asıl ihtiyacı bazen aynı kişinin farklı isimlerini birlikte araştırmak, bazen belirli bir kelimeyi sonuçlardan çıkarmak, bazen de yazımı tam bilinmeyen bir ifadeyi tarihî kaynaklar içerisinde yakalayabilmektir.

Gelişmiş arama operatörleri bu nedenle sorgunun dilini, Gelişmiş Arama sayfasındaki filtreler ise sorgunun sınırlarını belirler.

İkisini birlikte kullandığınızda araştırma şu mantığa dönüşür:

Ne arıyorum?

"Namık Kemal" | "Mehmet Namık Kemal"

Nerede arıyorum?

Belirli katalog veya yayınlarda.

Hangi dönemde arıyorum?

Seçtiğim başlangıç ve bitiş tarihleri arasında.

Neleri istemiyorum?

- operatörüyle belirlediğim kavramları hariç tutarak.

Yazımdan emin değilsem ne yapıyorum?

?, * veya ~ operatörleriyle alternatif eşleşmeleri araştırarak.