Bir ihtiyaçtan doğan fikir, milyonlarca sayfalık dijital hafızaya dönüştü.
Wikilala'nın hikâyesi, geçmişte üretilmiş milyonlarca sayfalık bilginin araştırmacılar için neden hâlâ bu kadar zor erişilebilir olduğu sorusuyla başladı.
Osmanlı döneminde yayımlanmış bir gazetenin, derginin veya kitabın içerisinde belirli bir kişi, olay ya da kavramı bulmak; uzun yıllar boyunca ciltler ve binlerce sayfa arasında araştırma yapmayı gerektiriyordu.
"Bu büyük birikim neden günümüz teknolojileriyle aranabilir olmasın?"
Wikilala'yı ortaya çıkaran temel fikir buydu.Fikir doğdu.
Wikilala'nın düşünsel temelleri 2016 yılında atıldı. Harf Devrimi öncesinde yaklaşık iki yüzyıl boyunca üretilmiş kitapların, gazetelerin, dergilerin ve diğer basılı kaynakların önemli bir bölümü dijital dünyada tam metin olarak aranabilir durumda değildi.
Araştırmacının ihtiyaç duyduğu bilgiye ulaşabilmesi için çoğu zaman kaynakları sayfa sayfa incelemesi gerekiyordu.
Bu ihtiyaçtan hareketle Osmanlı Türkçesiyle üretilmiş yazılı kültür mirasının tek bir dijital ortamda bir araya getirilmesi ve Latin harfleriyle dahi aranabilir hâle getirilmesi fikri şekillenmeye başladı.
Fikir, Hiperlink çatısı altında projeye dönüştü.
2019 yılında Wikilala yalnızca bir fikir olmaktan çıkarak Hiperlink'in yeni dijital kütüphane girişimlerinden biri hâline geldi.
Proje yöneticisi Sadi Özgür ve proje danışmanı Dr. Harun Tuncer öncülüğünde; içeriklerin bulunması, taranması, sayısallaştırılması, kataloglanması ve metin içerisinde aranabilir hâle getirilmesine yönelik teknolojik altyapı üzerinde yoğun çalışmalar başladı.
Farklı açık erişim kaynakları, özel koleksiyonlar, kütüphaneler ve koleksiyonerlerden sağlanan eserlerle dijital koleksiyon adım adım oluşturuldu. Bu süreç yaklaşık iki yıllık yoğun bir hazırlık dönemine dönüştü.
Wikilala araştırmacılarla buluştu.
İki yıllık geliştirme ve içerik hazırlama sürecinin ardından Wikilala, 2021 yılının Şubat ayında beta sürümüyle araştırmacıların kullanımına açıldı.
Wikilala'yı farklılaştıran yalnızca koleksiyonun büyüklüğü değildi.
Geliştirilen OCR ve arama altyapısıyla kullanıcılar Osmanlı Türkçesiyle hazırlanmış kaynaklarda Arap harflerinin yanı sıra Latin harfleriyle de arama yapabiliyor, aradıkları kelimenin hangi yayının hangi sayfasında geçtiğine kadar ulaşabiliyordu.
Wikilala geniş kitlelerle tanıştı.
Yayına çıkışın hemen ardından Wikilala ulusal ve uluslararası basının dikkatini çekmeye başladı.
"Osmanlıca basılı eserlerin 'Google'ı bir tıkla tarihe götürüyor"
Wikilala'nın ortaya çıkış hikâyesi ve gelecek hedeflerinin Sadi Özgür ve Dr. Harun Tuncer'in anlatımıyla ele alındığı özel röportaj.
"Tarihe ışık tutan proje: Wikilala"
Yılın Yenilikçi Girişimi Ödülü
Wikilala'nın yolculuğundaki önemli dönüm noktalarından biri, yayına çıkışından yalnızca kısa bir süre sonra gerçekleşti.
57. Kütüphane Haftası kapsamında düzenlenen programda Wikilala, kültürel hafızanın korunmasına ve tarihî kaynakların araştırılmasını kolaylaştırmaya sağladığı katkılar nedeniyle "Yılın Yenilikçi Girişimi Ödülü"ne layık görüldü.
Projenin henüz yayın hayatının ilk aylarında aldığı bu ödül, Wikilala'nın kültürel miras ile teknolojiyi buluşturan yaklaşımının önemli bir takdiri oldu.
İki milyon sayfaya doğru büyüyen bir dijital kütüphane
Wikilala'nın koleksiyonu yayına çıktıktan sonra hızla büyümeye devam etti.
Ekim 2021'e gelindiğinde platform; gazete, dergi, kitap, makale ve belgelerden oluşan yaklaşık 2 milyon Osmanlıca sayfa içerisinde arama yapılmasını sağlayan bir dijital araştırma altyapısına dönüşmüştü.
Aynı dönemde Wikilala'ya Türkiye dışından da ilgi oluşmaya başladı ve dünyanın farklı üniversitelerinden platformun araştırma altyapısına yönelik talepler alınmaya başladı.
Osmanlı'dan Erken Cumhuriyet'e
Wikilala büyürken araştırma kapsamı da genişledi.
Başlangıçta ağırlıklı olarak Osmanlı Türkçesi kaynaklara odaklanan platform, Erken Cumhuriyet dönemine ait Türkçe yayınları da koleksiyonuna dahil etmeye başladı.
2022 yılı itibarıyla Wikilala; 1729–1950 yılları arasındaki Osmanlı ve Erken Cumhuriyet dönemine ait gazete, dergi ve kitapları kapsayan bir araştırma veri tabanı olarak üniversite kütüphanelerinde kullanılmaya başladı.
Üniversitelerde gerçekleştirilen kurumsal erişimlerle Wikilala akademik araştırma ekosistemindeki yerini güçlendirmeye başladı.
Halk kütüphaneleri aracılığıyla Türkiye genelinde erişim
Wikilala'nın kurumsal erişim ağı üniversitelerin ötesine taşındı.
2024 yılında Wikilala Dijital Kütüphanesi'ne Türkiye'deki halk kütüphaneleri üzerinden erişim sağlandı.
Böylece tarihî kaynaklara yalnızca akademik kurumlarda değil, halk kütüphaneleri aracılığıyla çok daha geniş bir kullanıcı kitlesinin ulaşabilmesinin önü açıldı.
Bir Osmanlı arşivinden kapsamlı bir tarihî araştırma platformuna
Wikilala'nın kapsamı yıllar içerisinde Osmanlı döneminden Erken Cumhuriyet'e, oradan da daha yakın Cumhuriyet dönemine doğru genişlemeye devam etti.
2025–2026 döneminde platform artık 1729–2023 yılları arasındaki Osmanlı ve Cumhuriyet dönemi gazete, dergi, kitap ve belgelerini kapsayan geniş bir dijital araştırma platformu hâline geldi.
Üniversite ve araştırma kurumlarının kurumsal erişimleri devam ederken Wikilala'nın koleksiyonu ve araştırma araçları da sürekli geliştirildi.
Yüzyılların birikimi, tek bir aramada.
Bugün Wikilala yalnızca Osmanlıca eserlerin bulunduğu bir dijital arşiv değil; Osmanlı'dan Cumhuriyet'e uzanan Türkiye'nin yazılı kültür hafızası içerisinde araştırma yapılmasını sağlayan kapsamlı bir dijital araştırma platformudur.
Wikilala bugün farklı dönemlerden gazete, dergi, kitap ve özel koleksiyonları araştırmacılarla buluşturmaya devam ediyor.
- Cumhuriyet Gazetesi'nin 100 yıllık arşivi
- Seyfettin Özege Koleksiyonu
- Toplumsal Tarih Dergisi
- farklı süreli yayın ve özel koleksiyonlar
yer alıyor.
Geçmişte üretilmiş bilgiyi, bugünün teknolojisiyle yeniden keşfedilebilir hâle getiriyoruz.
2016'da bir ihtiyaçtan doğan fikir, bugün milyonlarca sayfalık kültürel hafızaya açılan dijital bir kapı.
Ve bu hikâye, eklenen her yeni eserle büyümeye devam ediyor.
Wikilala'yı Keşfet